Hakkımda

Bilişsel davranışçı terapi, psikoterapide (konuşma terapisi) kullanılan yaygın bir yöntemdir. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), insan davranışını etkileyen düşüncelerin ve inançların nasıl değiştirilebileceği üzerine odaklanan bir terapi yöntemidir. BDT, birçok psikolojik rahatsızlığın tedavisinde kullanılan, kanıta dayalı bir tedavi şeklidir. 

Bilişsel davranışçı terapilerde terapist ve danışan birlikte danışanın sorunu hakkında ortak bir fikir edinerek sorunu birlikte anlamaya, mevcut sorunun danışanın düşünce, duygu ve davranışlarını ve gün içindeki işlevlerini nasıl etkilediğini belirlemeye çalışırlar.

Danışanın kişisel sorunlarının anlaşılmasını izleyerek terapist ve danışan bir sonraki aşamada tedavi hedefleri belirleyip bir tedavi planı oluştururlar. Terapinin amacı danışanın sorunlarını çözmekte halen kullandığı baş etme yöntemlerinden daha yararlı olabilecek yeni çözümler üretebilmesini sağlamaktır. Bunu izleyerek, danışanın terapi seansları içinde öğrendiklerini terapi seansları arasındaki süreç içinde de uygulaması istenir.

Kabul ve kararlık terapisi(ACT), bilişsel davranışçı terapi (BDT)’ den köken alan 3. dalga psikoterapi ekollerinden birisidir. BDT kuramı düşünce içeriğine odaklanırken ACT kuramı düşünceyle olan ilişkimize odaklanan radikal davranışçı bir terapidir. 

ACT’ nin isminden de anlaşılacağı gibi temel mesajı kişisel kontrolünün dışındakileri kabul et ve hayatını zenginleştirecek davranışları devam ettirmede kararlı oldur. ACT’ ye göre hayat kalitesi öncelikle ana odaklı ve değerler odaklı eylemlerle ilgilidir ve bu durum da ne kadar fazla semptoma bağlı olduğumuzdan bağımsız bir durumdur. Yani ACT’ nin hedefi semptomların azaltılması değil, ana odaklı değerler doğrultusunda devam eden bir hayat biçimine ulaşmaktır. Ana hedef olmasa da semptomlar zaman içinde kaybolur. Danışanlara mindfulness egzersizlerini öğrettiğimizde amacımız semptomları azaltmak değil, semptomlarla olan ilişkisini değiştirmesini sağlayacak köklü bir değişim başlatmaktır. Semptomların azalması da bonus olarak değerlendirilebilinir. 

ACT’nin temel olarak 6 süreci bulunmaktadır.

Anda olma: Şimdiki zamanda gelişen herhangi bir durumu bilinçli bir şekilde ele almak ve onunla temasa geçmek demektir. Bir nevi otomatik pilottan çıkmaktır.

Ayrışma: Bir adım geride durarak aklımızdaki düşüncelerden ve resimlerden uzaklaşmak anlamına gelmektedir.

Kabul etme: Kendimizi açmak ve vize acı veren duygulara, hislere ve anılara zihnimizde bir alan yaratmak anlamına gelir.

Bağlamsal benlik: Aslında zihnin gözlemleyen benlik ve düşünen benlik olarak iki yapısı vardır. Düşünme, hissetme ve duyumsama süreçlerini izleyen gözlemleyen benlik yabancı tarafımızdır. Saf farkındalık halidir.

Değerler: Hayatınızın nasıl olmasını isterdiniz? Ne yapmak isterdiniz? Sizin için asıl önemli olan ley ne? Değerler bir eylemin arzu edilen nitelikleridir. ACT kuramında pusulaya benzetilir.

Değer odaklı eylemler: Değerleriniz tarafından yönlendirilen yaşamı daha anlamlı, zengin ve dolu kılan etkili eylemlerdir.

ACT de altı temel süreç birbirinden ayrı değildir. Bunu prizmanın altı yüzüne benzetebilir ve burada prizmanın kendisine ‘Psikolojik Esneklik’ denir. ACT’ nin amacı da psikolojik esnekliğimizi artırmaktır. ACT’ de çok önemli bir kavram işlerliktir. Düşüncenin doğru ya da yanlışlığına bakılmadan işlevselliğine bakılır. Seanslarda metaforlar etkin şekilde kullanılır ve seanslar çokça yaşantısal egzersizler içerir.

EMDR Terapisi, Francine Shapiro tarafından geliştirilmiş, açılımı Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme olan terapi yöntemidir.

EMDR Terapisi “kısa süreli terapiler” grubunda bulunmaktadır ve Adaptif Bilgi İşleme Modeline göre çalışır. Bu modele göre zihnimize giren bilgiler bir işlemleme sürecinden geçer ve sağlıklı bir şekilde diğer anılarla nöral ağlar kurarak bir bütün oluşturur. Bir yapboz hayal edin, o yapbozda tüm parçalar birbiri ile uyumludur ve bir yere yerleştirebilirsiniz. Fakat bir parça hayal edin, hiçbir yere uyumlu değil ve fazlalık olarak kaldı, o zaman o parçayı şekillendirerek yapbozun bir parçası haline getirmek gerekir ki bütünlük oluşsun. Travmatik yaşantılar da buna benzer. Gün içerisinde yaşadığımız olaylar zihinde işlemleme sürecini tamamlar ve bir bütünün parçası olarak diğer anılara bağlanır, öğrenme gerçekleşir ve yaşamımız için işlevsel bir bilgi haline gelir.

Travmatik yaşantılar ise yapbozun uyumsuz parçası gibidir ve zihinde işlemlenemez. Bu travmatik yaşantılar sağlıklı şekilde zihinde depolanmadığı için kişiyi yaşamı boyunca tetikleyebilir. Travmalar depolanırken imaj (görüntü, ses, koku vs.), düşünce, duygu ve beden duyumları ile birlikte, deneyimlendiği haliyle depolanır. Bu yüzden, travmatik yaşantılar hatırlandığı zaman bu dört kanal birden uyarılır ve kişinin rahatsızlık derecesi artar. Ve travmatik yaşantıyla ilişkili herhangi bir tetikleyici ile karşılaşıldığında da aynı duygular ortaya çıkar. Bu tetiklenmeler de kişilerde depresyon, obsesif kompulsif bozukluk, panik atak, fobiler gibi bir çok bozukluğa veya değersizlik, yalnızlık, yetersizlik, özgüvensizlik gibi işlevsiz düşüncelere sebep olabilir. İşte bu travmatik yaşantıları işlevsel hale getirmek ve semptomları ortadan kaldırmak için EMDR Terapisi uygulanır. 

EMDR Nasıl İşler?

Uyuyan birini izlediniz mi hiç? Kişi eğer REM (rapid eye movement) uykusundaysa göz bebeklerinin hızlı bir şekilde sağa sola hareket ettiğini görmüşsünüzdür. Bu sırada beyin, gün içerisinde yaşanmış anıları işlemektedir. İşlemleme, göz bebeklerinin sağa sola hareket ederek beynin her iki yarımküresinin uyarılmasıyla gerçekleşir.

EMDR Terapisinin de işlemlenmemiş olan travmatik yaşantıları aynı şekilde uyanıkken, göz hareketleri kullanılarak işlemleyebildiği görülmüştür. Francine Shapiro gözlerin sağa sola hareket ettirilmesi ile duygularla travmalar arasındaki bağın koptuğunu ve kişinin duyarsızlaştırıldığını görmüş ve bir yöntem olarak kullanmaya başlamıştır. Gözlerin sağa sola hareket ettirilmesindeki amaç beynin her iki yarımküresinin uyarılmasıdır, bu yüzden araştırmalar yalnızca göz hareketlerinin değil bilateral uyarım sağlayan diğer uyarıcıların da kullanılabileceğini göstermiştir. Göz hareketlerine alternatif olarak dokunma, ses, titreşim gibi alternatifler de bulunmaktadır ve bunlar online seanslarda da kullanılabilecek yöntemlerdir. 

Şefkat Odaklı Terapi (Compassion Focused Therapy – CFT), bireylerin zorlayıcı duygusal durumlarla başa çıkmasına yardımcı olmak için şefkat ve kendine şefkat prensiplerini temel alan yenilikçi bir psikoterapi yöntemidir. Bu terapi, Prof. Paul Gilbert tarafından, özellikle içsel eleştiriciyle mücadele eden ve öz-değerlendirme sorunları yaşayan bireyler için geliştirilmiştir. Şefkat Odaklı Terapi, duygusal sağlık, özsaygı artışı ve kişilerarası ilişkilerde iyileşme gibi birçok fayda sunar. 

Şefkat Odaklı Terapi Nedir?

Şefkat Odaklı Terapi, bireylerin kendilerine ve başkalarına karşı daha şefkatli olmalarını teşvik eden, psikolojik zorluklarla başa çıkma becerilerini artırmayı amaçlayan bir psikoterapi formudur. Prof. Paul Gilbert tarafından, özellikle yüksek öz-eleştirel düşüncelere ve utangaçlık, sosyal kaygı gibi duygusal zorluklara sahip bireylerin tedavisinde kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Bu terapi, evrimsel psikoloji, sosyal psikoloji, gelişimsel psikoloji ve Budist felsefesinden etkilenmiştir ve bireylerin kendilerine yönelik sıcaklık, anlayış ve şefkat hislerini güçlendirmeyi amaçlar.

Şefkat Odaklı Terapi’nin temel prensipleri, bireylerin kendilerine ve diğerlerine karşı daha şefkatli bir tutum geliştirmelerine yardımcı olmayı amaçlar. Bu terapi, Prof. Paul Gilbert tarafından geliştirilmiş olup, özellikle yüksek öz-eleştiriye sahip ve duygusal zorluklar yaşayan kişiler için tasarlanmıştır.

Çocuk Merkezli/Yönlendirmesiz Oyun Terapisi

Bu yaklaşıma göre çocuğun doğuştan içinde taşıdığı olumlu özellikler, öz-güven ve iyileşme/iyiye doğru gitme dinamiği mevcuttur. Yaşanan deneyimler bunların üzerini örtmüştür ve unutulmaya yüz tutmuşlardır. Terapinin amacı bunları ortaya çıkarmaktır. Bu amaçlılık doğrultusunda terapistin görevi ise çocuğa güvenmek, potansityelini desteklemek ve onun hızında, tercih ettiği şekilde ona rehberlik etmektir. Bu nedenle yaklaşımın adı da çocuk merkezlidir. 

Çocuk Merkezli Oyun Terapisi’ nde öncelikle anne ve babadan bilgi almak, öyküyü dinlemek için sadece ebeveynlerle yapılan bir seans gerçekleştirilir. Ardından başka bir gün ve saat çocukla sürece başlanır. Buluşmaların çoğu çocukla gerçekleştirilir, ailelerle belirli aralıklarla görüşülmektedir. Seanslar içinde yapılandırılmış oyunlar ya da etkinlikler mevcut değildir. Oyun odası pek çok oyuncak çeşidi içeren bir ortamdır ve çocuklar istedikleri eşyalarla istedikleri gibi vakit geçirebilirler. Terapist önceden birkaçını seçmez ya da çocuğu oynaması için yönlendirmez. Yapılandırılmamış bir süreç olduğu için hızını çocuğun ayarladığı bu yaklaşım yaygın şekilde güvenle kullanılmaktadır. 

Oyun Terapisi Hangi Durumlarda Kullanılır?

• Akademik ve sosyal alanlarda kendinden beklenenin altında performans sergileyen,

• Geceleri kabus gören, uykuları düzensizleşen,

• Travmatik deneyim yaşamış olan,

• Fiziksel, duygusal veya cinsel tacize maruz kalmış,

• Anne-babanın boşanmasına/ayrılmasına bağlı olarak sıkıntı yaşayan,

• Kaygı, stres, fobi sorunları yaşayan,

• Alt ıslatma, parmak emme, tırnak yeme gibi davranışlar sergileyen,

• Kayıp ve yas dönemine bağlı olarak sıkıntı yaşayan,

• Genel olarak çevresinden kopuk, ilgisiz, mutsuz tavırlar sergileyen,

• Arkadaş edinmekte, akran ilişkilerinde zorlanan,

• Kardeş ilişkilerinde sıkıntı yaşayan,

• Çevresinde “zorbalığa” maruz kalan veya kendisi “zorbalık” yapan,

• Otizm

• Gelişimsel bozukluklar ve gerilikler

• Bağlanma problemleri

• Evlat edinilmiş çocuklar ve aileleri

• Dikkat eksikiği ve hiperaktivite

• Davranış ve karşıt gelme bozuklukları

Çocuklar için oyun terapisi oldukça faydalıdır. Yukarıdaki durumlar çoğaltılabilir. Bu nedenle, sıkıntı yaşayan ve bu nedenle çevresini endişelendiren her çocuk için oyun terapisi uygundur denilebilir.

Kaç Yaşındaki Çocuklar Oyun Terapisinden Faydalanırlar?

Oyun terapisi her çocuk için uygundur ama çoğunlukla 3-12 yaş aralığındaki çocuklarla uygulanılır.

Oyun Terapisinin Çocuklara Katkıları Nelerdir?

Oyun terapisi ile çocuklar,

• Kendi sorumluluklarını almayı,

• Seçim yapmayı ve yaptıkları seçimin sorumluluğunu almayı,

• Kendilerine saygı duymayı,

• Kendilerini kontrol etmeyi,

• Duygularını tanımayı ve bunların kabuledilebilir olduklarını,

• Yaratıcı düşünmeyi ve problem çözme becerilerini geliştirmeyi öğrenirler.